Dernekler faaliyetlerini gönüllülerle yürütebildiği gibi ücretli personel de çalıştırabilir. Ancak dernekte kimin ücret alabileceği, kimin sigortalı sayılacağı ve hangi bildirimlerin yapılacağı, mevzuatta ayrı ayrı düzenlenmiştir. Bu yazıda konuyu üç başlıkta özetliyoruz: Kimler çalışabilir, kime ücret ödenebilir ve SGK bildirimleri nasıl yapılır.

Derneklerde Kimler Çalışabilir?

Dernekler Kanunu'nun 13. maddesine göre dernek hizmetleri gönüllüler veya yönetim kurulu kararı ile göreve başlatılan ücretliler aracılığıyla yürütülür. Bu nedenle ücretli personel çalıştırmanın ilk adımı, yönetim kurulunun bu yönde karar almasıdır.

Yönetim ve Denetim Kurulu Üyelerine Ücret Verilebilir mi?

Evet, ancak sınırlarla. Kamu görevlisi olmayan yönetim ve denetim kurulu başkan ve üyelerine ücret verilebilir. Ücret, ödenek, yolluk ve tazminatlar genel kurul tarafından tespit edilir. Dernek hizmetleri için görevlendirilen üyelerin gündelik ve yolluk tutarlarını da genel kurul belirler.

Dernek Üyesine Ücret Ödenebilir mi?

Kanuna göre yönetim ve denetim kurulu üyeleri dışındaki üyelere ücret, huzur hakkı veya başka bir ad altında herhangi bir karşılık ödenemez. Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü'nün görüşüne göre bu yasak, üyelikten dolayı yapılacak ödemeler içindir. Aynı görüşte, dernek üyesi olup yönetim kurulu kararıyla çalıştırılan kişiye verdiği hizmet karşılığında ücret ödenmesinde sakınca görülmediği belirtilmiştir.

SGK Boyutu: Kim Sigortalı Sayılır?

Sigortalılığın temelinde hizmet akdi (iş sözleşmesi) vardır. Bir kişinin 4/a kapsamında sigortalı sayılması için işverenle arasında iş görme, ücret ve bağımlılık unsurlarını taşıyan bir iş akdinin bulunması gerekir.

SGK'nın dernekler hakkındaki genelgesine göre dernek başkanları, yönetim ve denetim kurulu üyeleri ile dernek üyeleri, bu görevleri nedeniyle ücret alsalar bile sigortalı sayılmaz. Ancak bu kişiler görevleri dışında, hizmet akdine tabi üçüncü kişilerin yapabileceği bir işi ücret karşılığı yaparsa 4/a kapsamında sigortalı sayılır. İş ücretsiz yapılıyorsa sigortalılık doğmaz.

Dernek İşveren Olarak Hangi Bildirimleri Yapar?

Ücretli personel çalıştıran dernek, SGK bakımından işveren konumundadır:

• İşyeri bildirgesi: 4/a kapsamında sigortalı çalıştırılmaya başlanan işyerinde, işyeri bildirgesi en geç sigortalı çalıştırmaya başlanılan tarihte SGK'ya verilir.
• Sigortalı işe giriş bildirgesi: İşe başlamadan en az bir gün önce e-sigorta kanalıyla verilmesi gerekir. Bazı işkollarında farklı süreler uygulanır.
• Aylık prim ve hizmet belgesi ile işten ayrılış bildirgesi: Çalışan bildirimleri üç belgenin (işe giriş bildirgesi, işten ayrılış bildirgesi ve aylık prim ve hizmet belgesi) SGK'ya verilmesiyle tamamlanır.

Bildirimlerin süresinde yapılmaması idari para cezası uygulanmasına yol açabilir.

Uygulamada Dikkat Edilecek Noktalar

• Ücretli çalıştırma kararını Yönetim Kurulu almalı ve karar defterine işlemelidir.
• İşin kapsamı, görev tanımı ve ücret düzeni yazılı iş sözleşmesiyle belirlensin. Çalışma fiilen gerçekleşmeli ve ücret düzenli ödenmelidir.
• Bildirge tarihini sözleşmenin imza tarihine göre değil, fiili çalışma başlangıcına göre belirlemek gerekir.
• Yönetim ve denetim kurulu üyelerine ödenecek ücret, önce genel kurulda karara bağlanmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

• Dernek başkanı maaş alabilir mi? Kamu görevlisi olmayan yönetim kurulu başkan ve üyelerine ücret verilebilir. Tutarı genel kurul belirler.
• Dernek üyesine ücret ödenebilir mi? Üyelik nedeniyle ödeme yapılamaz. Yönetim kurulu kararıyla çalıştırılan üyeye, verdiği hizmet karşılığı ücret ödenmesi Genel Müdürlük görüşüne göre sakıncalı görülmemiştir.
• İşe giriş bildirgesi ne zaman verilir? Genel kural olarak işe başlamadan en az bir gün önce.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Derneğinize özgü durumlar için güncel mevzuat esas alınmalı, gerekirse uzman desteği alınmalıdır.